|
ORDU İLİ'NDE TİYATRO:
Cumhuriyet'in 50. yıldönümünde Ordu'da Tiyatro çalışmalarını eleştirirken, toplumun gurur verici sosyal yapısı hemen gözler önünde sergilenir. Ve Ordu'da tiyatronun konusunu üç ayrı bölümde ifade etmek gerekir.
1-Milli Duyguların Tiyatrosu,
2-Devrim ve San'atın Tiyatrosu,
3-Bugünün Tiyatrosu.
Milli Duyguların Tiyatrosu: Yıl 1918... osmanlı Devleti 1. Cihan Savaşı'ndan yeni çıkmıştır. Sevr Andlaşması Yurdumuzu bölmüş, Doğu Karadeniz'de de Rumlar bir Pontus Devleti kurmak gayretindedirler. Silâhlı hazırlık yanında, fikir çalışmaları da vardır. Ordu'da Oturan Rumlar kiliselerindeki-Eski Elektrik Fabrikası-temsiller sahneye koymakta, hayallerinde yaşattıkları "Bizans"ı tiyatroda canlandırmaktadırlar. Genç Türkler Rumların bu faaliyetlerini dikkatle izlerken, Kurtuluş Savaşı'nın heyecanı içinde halkın moralman güçlü olmasını sağlamak yollarını aramaktadırlar. 1920 yılında "İNKILÂBI İÇTİMAİ" kulübünü kuran Türkler, her yönden halkın heyecanını kanalize ederken, millî duyguları galeyana getiren tiyatro eserlerini de sahneden halka aktarmaktadırlar. Okul salonlarında oynadıkları "Fatih" - "YAVUZ SULTAN SELİM", "İntibaı Millî" piyesleri halkı öylesine galeyana getirmiştir ki, Rumların Kilisesi el değiştirerek Türk Tiyatrosu olmuş ve Türk Ulusunun Milliyetçi sesinden başka bir ses duyulmaz olmuştur Ordu'da.Ve bu Millî Tiyatronun başında Gazeteci Ali Rıza Gürsoy ile Öğretmen İsmail Hakkı Garipoğlu vardır.
Cumhuriyetin kuruluşuna kadar "İnkılâbı İçtimaî" kulübü çalışmalarını bilhassa tiyatro sahasında yürütmüş, elde ettiği gelirle 1200 lira sarfederek Ordu'ya ilk "MATBAA"yı getirmiş, şimdiki Özel İdare binasında ise küçük de olsa bir "HASTANE" açılmasını temin etmiştir. Bu arada şu noktayı da belirtmek gerekir ki "İnkılâbı İçtimai" kulübünün tiyatrosunda roller erkek oyuncular tarafından paylaşılmıştır. Kadın rollerine de erkekler çıkmıştır. Teknik yönden de yoksun olan bu tiyatronun başarısı millî duyguları bir ulusun ölüm - kalım savaşında ön plânda tutmasını bilerek, görevini en olumlu şekilde yapmasıdır.
Devrim ve San'at Tiyatrosu: Cumhuriyetin ilânından sonra 1924 yılında kurulan "İdmanyurdu" kulübünde sportif çalışmaların yanında, kültürel faaliyetlere de önem verilmiş, sık sık sahneye "İhsan Bey" sinemasında eserler konmuştur. Bu eserler arasında Ali Rıza Gürsoy'un "Çığ", İbnüreffik A. Nuri'nin "Sekizinci", R. Nuri Güntekin'in "Ekşi Rüya" isimli piyesleri vardır. İdmanyurdu kulübünden sonra kurulan, "Gençleryurdu" (1931), "Sporyıldızı" (1932) kulübleri Ordu'nun sosyal yaşantısına renk katan kuruluşlar olmuşlardır.gençlerin toplandıkları bu kulüblerde de sporun yanında, kültür çalışmalarının ön plâna alındığını görürüz. Ve Ordu'da ilk defa 1932 yılında "MAVİ YILDIRIM" piyesinde öğretmen Edibe Akyol ile Halise hanım ve "AKIN" piyesinde Nebahat Onat sahneye çıkarak Atatürk devrimlerinin ışığını Ordu Tiyatrosu'nda parlatmışlardır. Bu iki spor kulübünün yanında Türkocağı ile Halk Evi'nin de kültürel çalışmaların hızlanmasında, tiyatronun Ordu'da yerleşmesinde büyük payları olmuştur. Namık Senih Mayda gibi san'atı ruhunda duyan bir san'atçı ile Kâmil Gülen gibi doğuştan san'atçı olan iki büyük değer, arkadaşlariyle birlikte Ordu tiyatrosunu her yönüyle toplumun eseri kılmanın gayretini göstermişlerdir. 1950 yılına kadar uzanan bu çalışmalar sırasında, Ordu tiyatrosu yalnız kendi kendinin değil, bölgesinin bilinçli tiyatrosu olmak özelliğini kazanmıştır. Bu nedenle Ordu'daki tiyatro çalışmaları zamanın hükûmetlerinin dikkatini çekmiş ve 1940 yılında yapılan Halkevi binasında modern bir tiyatro salonuna büyük yer verilmiştir. Ne yazık ki bu tiyatro binası ödeneksizlik yüzünden bu güne kadar plânına göre tamamlanmamıştır. Bugün Halk Eğitimi Merkezi salonu olarak hizmet gören bu bina az bir masrafla Türkiye'nin en güzel tiyatro binalarından biri olacak niteliktedir. İkinci bölümde incelediğimiz "Devrim ve San'at Tiyatrosunda" görev alan ve yıllarca Ordu'da Güzel San'atların meş'alesini taşıyan kişileri şöylece sayabiliriz. Edibe Akyol, Halise Hanım, Nebahat Onat, Aysel Yücel, Neclâ Gülen, Yüksel Gülen, Nezihe Bingöl, Saniye Uzlu, Fikriye Uysal, Fazıla Gönül, Nezihe Meral, Neclâ Ertekin, Melek Ulu, Nermin Ulu, Nurten Bostancı, Hamdi Uzman, Namık Senih Mayda, Kâmil Gülen, Yekta Karamustafaoğlu, Arif Hikmet Onat, Mustafa Zeren, Temel Uzlu, Şemsi Arçeri, Hüseyin Işkın, Hasan Tomakin, Şükrü Kaymaz, Nizamettin Kefeli, Hüseyin Kulaç, Nazmi Ataoğlu, Mustafa Ergen, Ziya Özova, Kemal Top, Şakir Alpay, A.Hamdi Alpay, Hikmet Ertekin, Tahsin Karlıbel, Fuat Şener, A.Kadir Türközer, Tevrat Kırkaya, Mehmet Aksüt, Burhan Türer, A.Kadir Ataoğlu, Mahmut Ataoğlu, Ziya Ataoğlu, Kadir Şengün, Adem Kırkaya, Sebahattin Akyol, Sıtkı Bacınoğlu, Nedim Tokcan, Yusuf Tokcan, Kemal Akata, Alâaddin Benal, Sıtkı Çebi, Kemal Aksoy, Şevket Görez, H.Sinopluoğlu, Ömer Gönül, Mustafa Eren, Sebahattin Cengizhan, Yunus Odabaşı, İbrahim Köksal, Fethi Gürsoy, Lütfi Çebi, Sabri Barlas, Uğur Gürsoy, Hasan Altınel, Ali Ataoğlu, Alâaddin Çebi, Özcan Çebi,Tahsin Türer, Nihat Ekden, Dr. Osman Memecan, Halil Balcı, Ali Kansu, Orhan Yaraş, Halil Gündoğdu, İbrahim Bostancı, Cemil Özgen, Kemal Uzun, Aziz Ateş. Bu dönemde
Ordu tiyatrosunda şu eserler oynamıştır: Mezarda Işık, Canavar, Baykuş, Mavi Yıldırım, Akın, Cehennem, İş Adamı, İhtilâl, Kör, Bir Adam Yaratmak, Kahraman, Çağlayan, İnsan Sarrafı, Para Delisi, Tırtıllar, Gün Doğuyor, İstiklâl, Fener Bekçileri, Kanun Adamı, Hasbahçe, Zehirli Kucak, Mahçupluk İmtihanı, Kimsesizler, Baba, Şeriye Mahkemesi, Bir Doktorun Hatası, Zor Nikâh, Süt Kardeşler, Cimri, Bir Gönül Masalı, Çapanoğlu, Para. Temsiller çoğu zaman "İhsan Bey" sinemasında verilmiştir. Zaman zaman da Türkocağı, İsmet Paşa İlkokulu ve orta okul sahnelerinden yararlanılmıştır. 1940 dan sonra ise Halkevi sahnesinde bütün piyesler oynanmıştır.
BUGÜNÜN TİYATROSU: 1920 yılından itibaren Ordu'da süregelen tiyatro faaliyetleri halkevlerinin kapatılması ile aksamıştır. Bu arada okulların hazırladıkları yıl sonu müsamerelerinde "Müfettiş", "Cimri", "Köşebaşı", "Paydos", "Küçük Şehir" gibi piyesler sahneye konarak san'at susuzluğunun giderilmesine çalışılmıştır. 1961 yılında "Türk Kültür Dernekleri" Halkevleri statüsüne göre kurulunca Ordu'da tiyatro çalışmaları yeniden hızlanmıştır. "Ordu'daki bugünün tiyatrosu'nda Uğur Gürsoy ile yıllardır onun etrafında toplanmış ve tiyatroyu yürekten sevmiş Ordu'lu zamikâr gençleri görürüz ve Ordu Tiyatrosu'nuntekrar ve ciddi bir şekilde toplum hizmetine girişinde Fatma Demirkıran'ı saygı ile anarız. 1932 yılında nasıl Edibe, Halise, Nebahat hanımlar korkusuz adımla Ordu Tiyatrosu'na bayanların yolunu açmışlarsa 1950 den sonra kapanan bu kapıyı 1961 de Fatma Demirkan tekrar açanlardan biri olmuştur. Aslında Ordu toplumunun sosyal bünyesi daima medeniyete açık olmuştur. Bu özelliğin başlıca unsuru da canlı, yeni bir şehir oluşundan ve bu yeni şehre gelen insanların birbirlerine örf ve an'anelerini kabul ettirmesinden doğan kültürel bir anlayıştır. Öylesine ki bu anlayış Ordu'yu Karadeniz bölgesinde san'ata spora, konukseverliğe, ileten bir etken olmuştur. İşte Uğur Gürsoy ve arkadaşlarının 1961 yılında kurdukları "Gençlik Tiyatrosu" bu anlayış içindeki toplumda hemen benimsenmiştir. Üç yıl içinde 14 piyesi sahneleyen Ordu Gençlik Tiyatrosu çalışmalarını yalnız Ordu'da değil, Doğu Karadeniz'in il ve İlçelerinde olduğu gibi köylerinde de sürdürmüştür. Bir sanat anlayışı içinde her oynadığı oyunla, san'at çevrelerinde iz bırakan Ordu Tiyatrosu'nun daha güçlü olabilmesi için zamanın yöneticileri san'atçılara ve tiyatroya gereken yardımı ve kolaylığı göstermişlerdir. Uğur Gürsoy tarafından 1964 yılında ortaya atılan "Bölge Tiyatrosu" sorunu, Vali Safa Poyraz ve Belediye Başkanı Fazık Sözer tarafından olumlu karşılanmış, İstanbul Belediyesi Şehir Tiyatroları Baş Rejisörü Muhsin Ertuğrul Ordu'ya davet edilmiştir. 18 Mart 1964 tarihinde Ordu'ya gelen Muhsin Ertuğrul incelemeler yapmış, halen Halk Eğitimi Merkezi Salonu olarak kullanılan binanın tiyatro için yapıldığını az bir masrafla Türkiye'nin en güzel tiyatro binalarından biri olacağını, eski elektrik fabrikasının da tiyatro olmaya elverişli bulunduğunu belirtmiş, Ordu'da Valilik ve Belediyenin destekliyeceği "Bölgesel" bir tiyatronun kurulacağını söylemiştir. Konu Belediye Meclisi'ne gelmiş, yapılan müzakerelerden sonra 19 Haziran 1964 tarihinde "Ordu Belediyesi Karadeniz Tiyatrosu" resmen kurulmuştur. "Ordu Belediyesi Karadeniz Tiyatrosu'nun ilk kuruluş hazırlıklarını İstanbul Belediyesi Şehir Tiyatrosu Rejisörü Ergun Köknar, bir Ordu'lu duygusu içinde kısa zamanda tamamlamıştır. 4 Şubat 1965 tarihinde Ergun Köknar'ın sahneye koyduğu, eşi Suna Pekuysal'ın da konuk san'atçı olarak oynadığı "Hülleci" piyesiyle OBKT.'nun perdesi açılmıştır. Halk Eğitimi Salonu'nda yapılan törende Vali Mustafa Karaer açış konuşmasından sonra, perdenin ipini çekerken, "En zevkli bir görevi yerine getirmenin gururu içindeyim" demiştir. "Hülleci" ile OBKT.bugünkü tiyatro kuralları içinde teknik eksikliklerini giderirken, Ordu san'atçılarının bu işi yürüteceği kanaatini de kuvvetlendirmiştir. Bu nedenle büyük bir turne düzenlenmiş, Doğu Karadeniz'in bütün il ve ilçelerine gidildiği gibi, Erzurum'a kadar da bu turne uzatılmıştır. OBKT.her gittiği yerde büyük bir ilgiyle karşılanmış, Ordu'nu san'at yönündeki bu hamlesi takdir toplamıştır. 1965 yılında OBKT.ile İstanbul Şehir Tiyatrosu arasında sıkı bir işbirliği yapılmış, Rejisör Tunç Yalman "Buzlar Çözülmeden" piyesini Mayıs ayında sahneye koymuştur. Piyesin yazarı Cevat Fehmi Başkuş, gala gecesinde oyunu izledikten sonra, alkışlar arasında sahneye çıkarak şöyle demiştir: "Ordu'ya gelirken bir lise temsili seyredeceğimi zannediyordum. Bu oyun şimdi İstanbul Şehir Tiyatrosu'nda ve Ankara Devlet Tiyatrosu'nda oynamaktadır. Açıkca ve gururla ifade edebilirim ki, Ordu'da gördüğüm TORUN, İstanbul'daki Büyükbaba'dan, Ankara'daki Baba'dan, daha da ileri giderek başarılı olmuştur. Onun için böylesine büyük bir tiyatroyu kuran Ordu'lu san'atçıları ve onu yaratan ve yaşatacak olan siz Ordu'luları tebrik ederim." OBKT.yine 1965 yılının Temmuz ayında İstanbul'dan gelen rejisör Zihni Küçümen'in yönetiminde Haldun Taner'in "Günün Adamı" güldürüsünü sahneye koymuştur. Bu üç oyundan sonra OBKT. Uğur Gürsoy'un yönetiminde Ordu'lu sanatçılarla çalışmalarını sürdürmüş Samsun'dan Kars'a kadar düzenlediği başarılı turneler yanında, Türkiye çapındaki tiyatro yarışmalarına da katılmıştır. İki defa Ankara'da Ortadoğu Teknik Üniversitesi'nde, bir defa İstanbul'da Robert Kollej'de yarışmaya giren OBKT.üç kez "En Başarılı Ekip"ünvanını almış, 1972 yılında da Türk Kadınlar Birliği'nin "Altın Fındık Armağanı"nı kazanmıştır. San'at ve kültürel yönden Ordu'nun temsilciliğini yapan OBKT. Eskişehir'e Vali Mustafa Karaer'in davetlisi olarak gitmiş ve "Utanç Dünyası"piyesini yazan Recep Bilginer'in karşısında oynamıştır. Oyunu izleyen yazar, yönetici Uğur Gürsoy'a gönderdiği mektupta şöyle demiştir: "Senden ve arkadaşlarından İstanbul'da herkese söz ediyorum. Sizdeki bu tutku ve heyecan çoğu profesyonel tiyatro adamında yoktur. Sizi, Ankara'da seyretmek ve bu vesile ile beraber olmak, benim için mutlu bir sevinç kaynağıdır. Utanç Dünyası'nın genel havasını bütünüyle vererek oynadığınızı,üzerine basılacak sahnelerin hakkını tam olarak verdiğinizi belirtmek isterim. Sizi kutlar ve alkışlarım. Aynı başarıya Ankara'da da ulaşacağınıza ve Utanç Dünyası'nı oynamak isteyen bazı tiyatrolara güzel bir örnek vereceğinize inanıyorum. Size şunu da söylemek isterim ki, oyundaki koro parçalarını o kadar güzel okuyorsunuz ki seyrederken, piyesin yazarı olmama rağmen beni bile etkilediniz. Bunun için de sizleri özellikle kutlarım." OBKT.'nun yurt içi turneleri çok başarılı olmuştur. Samsun Belediye Başkanı Bünyat Arsan, bu konuda Ordu Belediye Başkanına mektup göndererek tebrik etmiştir. 1920 yılında "Milli" duygularla kurulan 53 yıldır varlığını günün sosyal olaylarını da sahnede sergiliyerek devam ettiren Ordu Tiyatrosu, san'at yönünden de görevini yaparak bu ilin kültürel çalışmalarında daima ön plânda temsilcisi olmuştur. Ancak böylesine bir sanat topluluğunun çalışmalarını aksatmadan yürüteceği bir modern tiyatro binası yoktur. Cumhuriyetimizin 50.yıl dönümünde Valimiz, Belediye Başkanımız ve diğer ilgililerin biri tiyatro binasına başlatacakları ümidini taşıyoruz. Bina yapıldıktan sonra Ordu İl'i ileride kurulacak bölge tiyatrosunun merkezi olmak hakkına da sahibolmuş olacaktır. Her anlamıyla tiyatro kavramına sahip, amatörce bir ruhla tiyatrolarına bağlı olan sanatçılar, "Halk Eğitimi ve Ordu Belediyesi Karadeniz Tiyatrosu" adı altında çalışmalarını Halk Eğitimi Merkezinin salonlarında sürdürmektedirler. Mevcut tiyatronun devamlı bir kadrosu yoktur. Üçüncü kısımda incelediğimiz "Bugünün Ordu Tiyatrosu'na şu sanatçılar sahneye çıkmışlardır. Fatma Demirkan, Sevim İnan, Çiğdem Vural, Nur Kandemir, Emel Özsu, Ayça Atakan, Suna Pekuysal, Gülçin Üstüntaş, Fatma Aksoy, Tanju Yakın, Nükhet Atabey, Meltem Vural, Sevda Atakan, Rana Ergen, Necla Şimşek, Mesture Özkan, Saynur Güler, Ergun Köknar, Uğur Gürsoy, Halis Yamak, Mahmut Çol, Yurdal Karahan, Aydın Üstüntaş, Orhan Vural, Halis Şahin, Muzaffer Akdoğan, Kemal İnan, Mustafa Gencel, Orhan Gürses, Seyfettin Kefeli, Kadir Bekbaş, Metin Güven, Yalçın Şener, Ersan Çakırsoy, Ali Rıza Yamak, İsmet Günindi, Kemal Kara, Harut Erkan, İsmail Kurtul, Sıtkı Altınkaya, Çetin Şener, Necdet Yakın, Bülent Atabey, Çanga Atakan, Şinasi Gül, Yunus Altay, Şemal Bakova, Uğur Uysal, Kenan Gürsoy, Adil Issı, Kâmil Çebi, Rifat Özkan, Osman Turgay, Münir Akça, Kemal Altan, Hamdi, Özkul, Uğur Yiğit, Ziya Saraç, Mehmet Demirkan Talât Erdoğan, Yunus Tuna, Nurettin Anaçoğlu, Nizamettin Çimentepe, Selim Seraslan, Selâhattin Şensoy'dur. 1961-1965yılları arasında Ordu Gençlik Tiyatrosu'nun sahneye koyduğu eserler: 1 - Harputta Bir Amerikalı, 2 - O Kadın, 3 - Göç, 4 - Pusuda, 5 - Nalınlar, 6 - Yalan, 7 - Kerpiç Memet, 8 - Teklif, 9 - Yağ, 10 - Duvarların Ötesi, 11 - Saygılı Yosma, 12 - İki Sıkılgan, 13 - Ocak, 14 - Kamp17, 15 - İstiklâl. Halk Eğitimi ve Ordu Belediyesi Karadeniz Tiyatrosu'nun sahneye koyduğu eserler: 1 - Hülleci, 2 - Buzlar Çözülmeden, 3 - Günün Adamı, 4 - İspanyollar, 5 - Çürük Elma, 6 - Keşanlı Ali Destanı, 7 - Yaşadığımız Devir, 8 - Hamdi Hamdi, 9 - Pusuda, 10 - Utanç Dünyası, 11 - Şerefiye, 12 - Taş Binada Oturanlar, 13 - Nalınlar, 14 - Çatal Matal Oyunu, 15 - Hababam Sınıfı Sınıfta Kaldı.
|
